هشدار برای بازار مرغ و گوشت | گرانی پروتئین در راه است؟

به گزارش نبض بورس، بر اساس گزارش‌های تازه مرکز آمار ایران هزینه تولید در مرغداری‌ها و گاوداری‌های صنعتی طی پاییز ۱۴۰۴ با شتابی نگران‌کننده افزایش یافته است. جهش تورم نقطه‌به‌نقطه در بخش دام، در کنار رشد مداوم تورم سالانه در طیور، نشانه‌ای از فشار فزاینده بر زنجیره تأمین غذاست. این روند نه‌تنها حاشیه سود تولیدکنندگان را تهدید می‌کند، بلکه می‌تواند به موج جدیدی از گرانی در بازار مصرف منجر شود. اکنون این پرسش جدی مطرح است که اقتصاد غذا تا کجا تاب تحمل این فشار را دارد؟ تکلیف سفره مردم و سلامت غذایی آن ها چیست؟

تورم تولید کننده میتازاند

بر اساس داده‌های رسمی مرکز آمار، در پاییز ۱۴۰۴ شاخص قیمت تولیدکننده در هر دو بخش مرغداری و گاوداری صنعتی با شتاب قابل توجهی افزایش یافته است. در مرغداری‌های صنعتی، تورم سالانه به ۲۸.۶ درصد رسیده که نسبت به فصل قبل ۷.۹ واحد درصد افزایش نشان می‌دهد. در گاوداری‌های صنعتی، این عدد حتی بالاتر و معادل ۳۳.۹ درصد ثبت شده که جهشی ۱۳.۷ واحد درصدی نسبت به فصل قبل دارد. این ارقام نشان می‌دهد فشار تورمی در بخش تولید محصولات دامی در حال تعمیق است و روندی مقطعی محسوب نمی‌شود.

مرغداری‌های صنعتی؛ کاهش تورم فصلی، اما تشدید فشار سالانه

در بخش مرغداری‌های صنعتی، تورم فصلی پاییز ۱۴۰۴ به ۱۰.۹ درصد رسیده که نسبت به فصل قبل کاهش قابل توجهی داشته است. این کاهش در نگاه اول می‌تواند نشانه‌ای از آرامش نسبی باشد، اما افزایش تورم نقطه‌به‌نقطه به ۴۲.۵ درصد و تورم سالانه ۲۸.۶ درصد نشان می‌دهد فشار هزینه‌ای در مقیاس بلندمدت همچنان در حال افزایش است. به‌عبارت دیگر، افت تورم فصلی نتوانسته روند کلی افزایش قیمت‌ها را متوقف کند.

از منظر اقلام، نوسان شدید قیمت‌ها قابل توجه است؛ کاهش قابل توجه قیمت جوجه یک‌روزه در کنار جهش قیمت تخم‌مرغ خوراکی، بیانگر بی‌ثباتی در زنجیره تأمین و قیمت‌گذاری است. وضعیتی که برنامه‌ریزی تولید را برای فعالان این بخش دشوارتر می‌کند.

 

گاوداری‌های صنعتی؛ جهش هم‌زمان در همه شاخص‌ها

برخلاف مرغداری‌ها، در بخش گاوداری‌های صنعتی همه مؤلفه‌های تورمی در پاییز ۱۴۰۴ افزایشی بوده‌اند. تورم فصلی به ۲۷.۳ درصد رسیده که نسبت به فصل قبل افزایش معناداری دارد. تورم نقطه‌به‌نقطه نیز با ثبت رقم ۶۴ درصد، از تشدید شدید فشار هزینه‌ها حکایت می‌کند. تورم سالانه ۳۳.۹ درصدی نیز نشان می‌دهد این بخش با یکی از بالاترین سطوح تورم تولید در سال‌های اخیر مواجه است.

در میان اقلام، افزایش قیمت شیر به‌عنوان نهاده اصلی مصرف خانوار اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه این افزایش می‌تواند مستقیماً به تورم مواد غذایی در سطح مصرف‌کننده منتقل شود.

 

مقایسه دو بخش نشان می‌دهد اگرچه مرغداری‌ها با تورم بالا مواجه‌اند، اما شدت و شتاب تورم در گاوداری‌های صنعتی به‌مراتب بیشتر است. تورم نقطه‌به‌نقطه ۶۴ درصدی در گاوداری‌ها در برابر ۴۲.۵ درصدی در مرغداری‌ها، از آسیب‌پذیری بالاتر این بخش حکایت دارد. این تفاوت می‌تواند به ساختار هزینه، وابستگی بیشتر به نهاده‌های وارداتی و حساسیت بالاتر به نوسانات ارزی مرتبط باشد.

نابرابری استانی؛ بار هزینه ها یکسان توزیع نشده

بررسی شاخص‌های استانی نشان می‌دهد تورم تولید در دام و طیور به‌طور یکنواخت توزیع نشده است.

در مرغداری‌ها بیشترین میزان افزایش شاخص کل نسبت به فصل قبل مربوط به استان البرز با 47.3 درصد و بیشترین میزان کاهش مربوط به استان گیلان با  (28.7- درصد ) بوده است. همچنین شاخص کل در فصل جاری نسبت به فصل مشابه سال قبل، در بیشتر استان­ها با افزایش رو به­ رو بوده است. بیشترین میزان افزایش مربوط به استان‌ البرز با 62.6 درصد و بیشترین میزان کاهش آن مربوط به استان گیلان  با (21.9- درصد) می‌باشد.

در گاوداری‌ها، اگرچه همه استان‌ها افزایش شاخص داشته‌اند، اما شدت آن از استانی به استان دیگر تفاوت قابل توجهی دارد. بیشترین مربوط به استان سمنان با 37.9 درصد و کمترین مربوط به استان سیستان و بلوچستان با 6.3 درصد می­باشد.

مقایسه شاخص کل استان­ ها در فصل جاری نسبت به فصل مشابه سال قبل نشان می­دهد که بیشترین درصد تغییر مربوط به استان قم با 81.0 درصد (افزایش) و کمترین آن مربوط به استان سیستان و بلوچستان با 29.8 درصد (افزایش) می­باشد.

پیامدهای اقتصادی؛ از تولید تا سفره خانوار

افزایش تورم تولیدکننده در دام و طیور، معمولاً با وقفه‌ای کوتاه به بازار مصرف منتقل می‌شود. تداوم این روند می‌تواند قیمت محصولات پروتئینی را افزایش دهد و فشار مضاعفی بر سبد معیشت خانوارها وارد کند. از سوی دیگر، حاشیه سود تولیدکنندگان نیز به‌دلیل افزایش هزینه‌ها و محدودیت‌های قیمتی در بازار مصرف، در معرض تهدید قرار می‌گیرد؛ موضوعی که می‌تواند به کاهش تولید یا خروج بنگاه‌های کوچک‌تر از بازار منجر شود.

داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد تورم تولید در بخش‌های مرغداری و گاوداری صنعتی وارد مرحله‌ای حساس شده است. کاهش مقطعی برخی شاخص‌ها نمی‌تواند تصویر کلی فشار هزینه‌ای را پنهان کند. استمرار این روند، بدون اصلاح سیاست‌های نهاده‌ای، ارزی و حمایتی، نه‌تنها تولیدکنندگان را تحت فشار قرار می‌دهد، بلکه می‌تواند موج جدیدی از تورم مواد غذایی را به اقتصاد تحمیل کند. پیام این آمار روشن است: مهار تورم مصرف‌کننده بدون کنترل تورم تولید، عملاً امکان‌پذیر نخواهد بود.